Podstawy prawne udzielania pomocy

Wprowadzenie

Obowiązek udzielania pierwszej pomocy oraz ochrona prawna ratującego są w Polsce uregulowane wieloma aktami prawnymi (stan na 2026 r.).

Kodeks karny

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 383, ze zm.)

Art. 162 § 1 KK — „Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.”

Art. 162 § 2 KK — „Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do której jest konieczne poddanie się zabiegowi lekarskiemu albo w warunkach, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.”

Art. 160 KK reguluje odpowiedzialność za narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia.

Kodeks pracy

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 277, ze zm.)

Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym

Ustawa z dnia 8 września 2006 r. (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 141)

Art. 4 ustawy o PRM — „Kto zauważy osobę w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego (…) ma obowiązek niezwłocznego podjęcia działań zmierzających do skutecznego powiadomienia podmiotów ustawowo powołanych do niesienia pomocy.”

Art. 5 ust. 1 PRM — osoba udzielająca pierwszej pomocy korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych. Jest chroniona przed atakiem, znieważeniem czy stawianiem oporu — jak policjant czy strażak.

Art. 5 ust. 2 PRM — ratujący może poświęcić dobra osobiste i majątkowe innej osoby, jeżeli jest to niezbędne dla ratowania życia (wyważenie drzwi, rozcięcie ubrania, zniszczenie szyby auta).

Rozporządzenie ws. ogólnych przepisów BHP

Rozp. MPiPS z 26.09.1997 r. (tekst jednolity: Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650, ze zm., m.in. Dz.U. 2021 poz. 2088)

§ 44 — pracodawca zapewnia sprawnie funkcjonujący system pierwszej pomocy:

Rozporządzenie MEN — szkoły i placówki

Rozp. MEN z 31.10.2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 2140) nakłada na dyrektora obowiązek przeszkolenia wszystkich pracowników szkoły (nie tylko nauczycieli) z zakresu pierwszej pomocy.

Ochrona prawna ratującego — „w dobrej wierze”

Często pojawia się obawa: „Co jeśli zaszkodzę?”. W polskim porządku prawnym osoba udzielająca pomocy w dobrej wierze, działająca w granicach swojej wiedzy, jest chroniona:

Jaka kara grozi za nieudzielenie pierwszej pomocy człowiekowi w bezpośrednim niebezpieczeństwie utraty życia?