Wypadki z udziałem prądu

Prąd elektryczny może spowodować zaburzenia rytmu serca (zatrzymanie krążenia), oparzenia powierzchowne i głębokie, urazy z upadku oraz uszkodzenia narządów wewnętrznych. Bezpieczeństwo własne ratownika ma tu absolutny priorytet.

Niskie a wysokie napięcie

• Niskie napięcie (do 1000 V AC, do 1500 V DC) – domowa instalacja 230 V, sprzęt elektryczny. Najczęściej powoduje zatrzymanie krążenia (migotanie komór), oparzenia w miejscu wejścia/wyjścia prądu.
• Wysokie napięcie (> 1000 V) – sieci energetyczne, trakcje kolejowe (3 kV DC), linie wysokiego napięcia. Powoduje masywne oparzenia, mogą wystąpić tzw. łuki elektryczne i napięcie krokowe (różnica potencjałów w gruncie wokół miejsca uziemienia – nawet kilkanaście metrów od poszkodowanego).

Zasady bezpieczeństwa

• Nie dotykaj poszkodowanego, dopóki nie masz pewności, że nie jest pod napięciem.
• Niskie napięcie: wyłącz korek, odłącz urządzenie od kontaktu, jeśli nie masz dostępu – odsuń poszkodowanego suchym, nieprzewodzącym przedmiotem (drewniany kij od miotły, plastikowe krzesło). Stań na suchym, izolującym podłożu (gumowa wycieraczka, gruba warstwa gazet).
• Wysokie napięcie: nie zbliżaj się. Strefa bezpieczna to minimum 10–20 metrów od miejsca styku przewodu z ziemią (różne źródła podają 5 m dla < 30 kV i więcej dla wyższych napięć). Wezwij pogotowie energetyczne (991) i straż pożarną (112). Dopiero po potwierdzeniu odłączenia napięcia można podejść.
• Nie wchodź w kałużę, w której leży poszkodowany przy wodzie i przewodzie pod napięciem.
• Trakcja kolejowa – pamiętaj, że napięcie pozostaje przez chwilę po wyłączeniu, a samo wyłączenie wymaga interwencji służb kolejowych.

Postępowanie z poszkodowanym

1. Po upewnieniu się, że teren jest bezpieczny – zbliż się do poszkodowanego.
2. Oceń stan: świadomość, oddech.
3. Wezwij 112.
4. Jeżeli nie oddycha – natychmiast RKO (porażenie prądem to częsta przyczyna NZK „defibrylowalnego” – AED jest niezwykle skuteczny).
5. Jeżeli oddycha, ale jest nieprzytomny – pozycja bezpieczna.
6. Załóż jałowy opatrunek na oparzenia w miejscu wejścia i wyjścia prądu (zwykle dłonie, stopy).
7. Każde porażenie prądem – nawet jeśli poszkodowany czuje się dobrze – wymaga oceny lekarskiej (możliwe późne zaburzenia rytmu serca, uszkodzenia narządów).
8. Podejrzewaj uraz dodatkowy – upadek, uderzenie po skurczach mięśniowych. W razie potrzeby unieruchom kręgosłup.

Porażenie piorunem

• poszkodowany po porażeniu piorunem nie jest pod napięciem – można go bezpiecznie dotykać,
• w grupie poszkodowanych po uderzeniu pioruna priorytet odwrócony: najpierw zajmujemy się tymi, którzy nie oddychają (paradoksalnie – to oni mają największe szanse, jeśli szybko podejmiemy RKO),
• typowe obrażenia: zatrzymanie krążenia, „odznaczenia Lichtenberga” (czerwone wzory paproci na skórze), oparzenia, uraz z odrzucenia, perforacja błon bębenkowych,
• RKO zwykle długa (czasem > 30 min) – pioruny powodują przejściowe porażenie ośrodków oddechowych, RKO bywa skuteczna nawet po długim czasie.

Profilaktyka w domu i pracy

• wyłącznik różnicowoprądowy (RCD) w instalacji domowej,
• uziemienie i regularne pomiary instalacji,
• nie używać sprzętu elektrycznego mokrymi rękami / w łazience,
• w pracy – BHP, badania okresowe instalacji, prace przy urządzeniach elektrycznych przez osoby z odpowiednimi uprawnieniami (SEP G1, G2, G3),
• burza – nie chowamy się pod drzewami, nie kąpiemy w wodzie, nie używamy telefonu na świeżym powietrzu, w terenie otwartym przyjmujemy „pozycję pioruna” (kucniecie z nogami złączonymi).