Słownik pojęć ppoż.

9 listopada 2026

Pożar

Niekontrolowany proces palenia, występujący w miejscu do tego nieprzeznaczonym, powodujący zagrożenie dla życia, zdrowia, mienia lub środowiska.

Spalanie

Reakcja fizykochemiczna z wydzielaniem ciepła i światła oraz produktów spalania (dym, popiół). Wyróżniamy spalanie płomieniowe (gaz, ciecz) i bezpłomieniowe (żarzenie ciał stałych).

Trójkąt pożarowy

Trzy elementy potrzebne do powstania pożaru: materiał palny + utleniacz (tlen) + źródło zapłonu. Współcześnie mówimy też o czworokącie pożarowym — czwarty element to reakcja łańcuchowa.

Samozapłon i samozapalenie

samozapłon — zapalenie się materiału ogrzanego do temperatury zapłonu w całej masie, bez bodźca punktowego,
samozapalenie — zapalenie wskutek reakcji egzotermicznych (biologicznych, chemicznych, fizycznych) zachodzących w materiale, bez zewnętrznego źródła ciepła.

Strefa pożarowa

Wydzielona przestrzeń (budynek lub jego część), w której ogień nie powinien rozprzestrzenić się na zewnątrz w określonym czasie. Wydzielenie zapewniają ściany i stropy o określonej klasie odporności ogniowej (REI).

Klasa odporności pożarowej budynku

Symbol określający wymagania dla materiałów i elementów konstrukcyjnych. Pięć klas: A, B, C, D, E (od najwyższej). Wynika z niej klasa odporności ogniowej (REI / E / R) poszczególnych elementów.

Kategoria zagrożenia ludzi (ZL)

ZL I — pomieszczenia dla >50 osób niebędących stałymi użytkownikami (sale widowiskowe, kościoły),
ZL II — przeznaczone dla osób o ograniczonej zdolności poruszania się (szpitale, żłobki, przedszkola, domy opieki),
ZL III — użyteczności publicznej (biura, szkoły, obiekty handlowe — niezakwalifikowane do ZL I/II),
ZL IV — mieszkalne,
ZL V — zamieszkania zbiorowego (hotele, akademiki).

Gęstość obciążenia ogniowego

Energia cieplna, która może powstać przy spaleniu wszystkich materiałów palnych w pomieszczeniu lub strefie pożarowej, podzielona przez powierzchnię (MJ/m²). Im wyższa, tym większe ryzyko ciężkiego pożaru.

Zagrożenie wybuchem

Możliwość tworzenia mieszanin palnych gazów, par cieczy, pyłów lub włókien z powietrzem, które pod wpływem zapłonu wybuchają (gwałtowne spalanie ze wzrostem ciśnienia).

Urządzenia przeciwpożarowe

Urządzenia stałe lub półstałe służące do wykrywania, zwalczania pożaru lub ograniczania jego skutków: SAP (system sygnalizacji pożaru), DSO (dźwiękowy system ostrzegawczy), tryskacze, hydranty, klapy odcinające i oddymiające, drzwi i bramy ppoż., oświetlenie ewakuacyjne.

Czworokąt pożarowy

Klasyczny trójkąt pożarowy (paliwo + tlen + zapłon) został rozszerzony o czwarty element: reakcję łańcuchową — bo właśnie ona podtrzymuje płomień. Stąd wynika działanie niektórych środków gaśniczych (proszki, halony) — przerywają reakcję łańcuchową, a nie tylko odcinają tlen.

Klasy odporności ogniowej elementów (REI)

R — nośność ogniowa (czas, przez który element utrzymuje funkcję nośną),
E — szczelność ogniowa (czas, w którym element nie przepuszcza płomieni i gorących gazów),
I — izolacyjność cieplna (czas ograniczenia przepływu ciepła przez element),
np. EI 60 = drzwi ppoż. zachowujące szczelność i izolacyjność cieplną przez 60 minut.