RKO – uciśnięcia i oddechy ratownicze

RKO to najważniejsza umiejętność pierwszej pomocy. Dobrze wykonana, podwaja lub potraja szanse na przeżycie osoby z zatrzymaniem krążenia. Materiał oparty jest na Wytycznych ERC 2021 i ich polskiej wersji opublikowanej przez Polską Radę Resuscytacji.

Kiedy rozpoczynamy RKO

Zawsze, gdy poszkodowany jest:

• nieprzytomny (nie reaguje na bodźce słowne i bólowe),
• nie oddycha lub oddycha nieprawidłowo (oddech agonalny – pojedyncze, rzężące ruchy, „chwytanie powietrza”).

Nie tracimy czasu na szukanie tętna – ocena tętna przez świadka jest zawodna. Brak prawidłowego oddechu = zatrzymanie krążenia = RKO.

Algorytm BLS osoby dorosłej (ERC 2021)

1. Bezpieczeństwo – upewnij się, że Ty, świadkowie i poszkodowany są bezpieczni.
2. Sprawdź reakcję – potrząśnij za ramiona, zapytaj „Co się stało?”.
3. Wołaj o pomoc – krzyknij, by inni przyszli pomóc.
4. Udrożnij drogi oddechowe – rękoczyn czoło–żuchwa.
5. Sprawdź oddech – patrz/słuchaj/czuj przez maks. 10 sekund.
6. Zadzwoń 112 / 999 – włącz tryb głośnomówiący. Jeśli jesteś sam, rób to przed RKO. Poproś, by ktoś przyniósł AED.
7. 30 uciśnięć klatki piersiowej – środek klatki, głębokość 5–6 cm, częstość 100–120/min.
8. 2 oddechy ratownicze – ~1 sekunda każdy, obserwuj unoszenie klatki. Pomijaj, jeśli nie chcesz/nie możesz.
9. Kontynuuj 30:2 bez przerw, do przyjazdu pogotowia, podłączenia AED lub powrotu oddechu.

Technika uciśnięć klatki piersiowej

• klęknij obok poszkodowanego, na wysokości jego klatki piersiowej,
• nadgarstek dłoni dominującej połóż w środku klatki (dolna połowa mostka),
• drugą rękę połóż na wierzchu, splatając palce – palce nie powinny dotykać żeber,
• ramiona wyprostowane, prostopadłe do klatki – wykorzystuj ciężar tułowia,
• uciskaj rytmicznie 100–120/min, głębokość 5–6 cm,
• pełne odbarczenie po każdym uciśnięciu – nie podpieraj się o klatkę,
• zmieniaj się z innym ratownikiem co 2 minuty (5 cykli 30:2) – uciski słabną z czasem.

Oddechy ratownicze

• udrożnij drogi oddechowe (czoło–żuchwa),
• zaciśnij skrzydełka nosa palcami ręki spoczywającej na czole,
• weź zwykły wdech, obejmij ustami usta poszkodowanego, wdmuchnij powietrze przez ~1 sekundę – patrz, czy klatka się unosi,
• jeśli klatka się nie unosi: sprawdź, czy nie ma ciała obcego, popraw udrożnienie i wykonaj drugi oddech,
• nigdy nie wykonujemy więcej niż 2 oddechy w jednej serii.

Compression-only CPR – jeśli świadek nie chce/nie umie/nie może prowadzić oddechów (np. obawy higieniczne, podejrzenie choroby zakaźnej), prowadzi same uciśnięcia bez przerw. Jest to pełnoprawna forma RKO i znacząco zwiększa szanse poszkodowanego.

RKO + AED

1. jak tylko AED dotrze – włącz i postępuj zgodnie z poleceniami głosowymi,
2. przyklej elektrody na suchą, odsłoniętą skórę klatki piersiowej (mokrą wcześniej osusz),
3. na czas analizy rytmu odsuń wszystkich od poszkodowanego,
4. jeśli AED zaleci wstrząs – upewnij się, że nikt nie dotyka, i naciśnij przycisk,
5. natychmiast po wstrząsie kontynuuj RKO 30:2 przez kolejne 2 minuty,
6. elektrod nie zdejmuj do przyjazdu zespołu ratownictwa.

Kiedy przerywamy RKO

• poszkodowany odzyskuje przytomność, zaczyna oddychać i reagować,
• przyjazd zespołu ratownictwa medycznego, który przejmuje resuscytację,
• całkowite wyczerpanie ratowników i brak możliwości kontynuacji,
• zagrożenie życia ratownika.

RKO u dziecka i niemowlęcia

• Niemowlę (< 1 r.ż.): 5 oddechów ratowniczych na początku → 15:2 → częstość uciśnięć 100–120/min, głębokość ok. 4 cm, technika dwóch palców (jeden ratownik) lub dwóch kciuków obejmujących klatkę (dwóch ratowników).
• Dziecko 1 r.ż. – pokwitanie: 5 oddechów na początku → 15:2 (dwóch ratowników) lub 30:2 (jeden ratownik), uciśnięcia jedną ręką, głębokość ok. 5 cm.
• Po pokwitaniu (cechy płciowe widoczne) – schemat dorosły 30:2.

Najczęstsze błędy

• opóźnienie wezwania 112 i rozpoczęcia RKO,
• mylenie oddechu agonalnego z normalnym,
• zbyt płytkie uciśnięcia (ze strachu przed złamaniem żeber – pamiętaj: lepiej złamane żebra niż śmierć),
• zbyt wolne tempo,
• zbyt długie przerwy między uciśnięciami,
• nieprawidłowa pozycja rąk – zbyt nisko (powyżej brzucha) lub zbyt blisko żeber,
• zaniechanie użycia AED, mimo że jest dostępny.