Najważniejsze definicje
Pierwsza pomoc – definicja
Pierwsza pomoc to zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, wykonywanych przez osobę znajdującą się w miejscu zdarzenia – zanim na miejsce dotrą wykwalifikowane służby (zespoły ratownictwa medycznego). Definicja wynika z art. 3 ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 122 z późn. zm.).
Kwalifikowana pierwsza pomoc – definicja
Kwalifikowana pierwsza pomoc (KPP) to czynności wykonywane przez ratownika (np. strażaka PSP/OSP, ratownika WOPR/GOPR), który ukończył specjalistyczny kurs i zdał egzamin – w zakresie szerszym niż pierwsza pomoc, ale węższym niż medyczne czynności ratunkowe. Obejmuje m.in. resuscytację z użyciem worka samorozprężalnego, tlenoterapię, tamowanie krwotoków stazą taktyczną, unieruchomienie złamań sprzętem profesjonalnym.
Medyczne czynności ratunkowe – definicja
Medyczne czynności ratunkowe (MCR) to świadczenia opieki zdrowotnej w rozumieniu przepisów o świadczeniach finansowanych ze środków publicznych, udzielane przez zespół ratownictwa medycznego (lekarz systemu, ratownik medyczny, pielęgniarka systemu) osobie w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
Resuscytacja a reanimacja
Resuscytacja – zespół czynności mających na celu przywrócenie i podtrzymanie podstawowych funkcji życiowych: oddechu i krążenia.
Reanimacja – przywrócenie funkcji życiowych łącznie z czynnością ośrodkowego układu nerwowego (świadomością). Reanimacja jest pojęciem szerszym i w praktyce ratowniczej używamy raczej terminu „resuscytacja krążeniowo-oddechowa” (RKO).
RKO – resuscytacja krążeniowo-oddechowa
RKO to sekwencja uciśnięć klatki piersiowej i oddechów ratowniczych prowadzona u osoby z zatrzymaniem krążenia. Aktualnie obowiązujące w Polsce wytyczne to Wytyczne resuscytacji 2021 Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC 2021), opublikowane w polskim tłumaczeniu przez Polską Radę Resuscytacji. Stosunek uciśnięcia : oddechy u osoby dorosłej wynosi 30:2, częstość uciśnięć 100–120/min, głębokość 5–6 cm.
Łańcuch przeżycia
Łańcuch przeżycia (ERC 2021) to sekwencja działań, których łączne wykonanie daje osobie z nagłym zatrzymaniem krążenia największą szansę na przeżycie:
- Wczesne rozpoznanie i wezwanie pomocy – telefon na 112 lub 999 zaraz po stwierdzeniu zatrzymania krążenia.
- Wczesna RKO – natychmiastowe rozpoczęcie uciśnięć klatki piersiowej przez świadka zdarzenia.
- Wczesna defibrylacja – użycie AED (publicznego automatycznego defibrylatora) tak szybko, jak to możliwe.
- Zaawansowane zabiegi resuscytacyjne i opieka poresuscytacyjna – działania zespołu ratownictwa medycznego i intensywnej terapii.
Platynowe minuty i złota godzina
Platynowe minuty – pierwsze 4–5 minut od zatrzymania krążenia. Każda minuta opóźnienia RKO i defibrylacji zmniejsza szansę przeżycia o ok. 7–10%.
Złota godzina – pierwsza godzina od urazu, w której wdrożenie pełnego leczenia szpitalnego (tzw. damage control) najbardziej istotnie wpływa na przeżycie pacjenta urazowego.
Stan nagłego zagrożenia zdrowotnego
To stan polegający na nagłym lub przewidywanym w krótkim czasie pojawieniu się objawów pogarszania zdrowia, którego bezpośrednim następstwem może być poważne uszkodzenie funkcji organizmu, ciała lub utrata życia, wymagający natychmiastowych działań ratunkowych (art. 3 ust. 8 ustawy o PRM).
AED – automatyczny zewnętrzny defibrylator
AED to urządzenie analizujące rytm serca i – jeśli wykryje migotanie komór lub częstoskurcz komorowy bez tętna – dostarczające impuls elektryczny przywracający prawidłowy rytm. Obsługa jest prowadzona głosowo, krok po kroku. AED może użyć każdy świadek zdarzenia – nie jest do tego wymagane przeszkolenie. Lokalizacje publicznych AED w Polsce dostępne są m.in. w aplikacji Ratownik – Mapa AED i serwisie StaystheAED.
Omdlenie
Krótkotrwała utrata przytomności (zwykle do 1–3 minut) wynikająca z przejściowego niedotlenienia mózgu. Najczęstsze przyczyny: pionizacja po długim staniu, duszne pomieszczenie, stres, ból, odwodnienie, hipoglikemia.
Postępowanie:
- zadbaj o bezpieczeństwo własne i poszkodowanego,
- ułóż osobę na plecach i unieś jej nogi ok. 30 cm (pozycja przeciwwstrząsowa) – chyba że podejrzewasz uraz,
- zapewnij dostęp świeżego powietrza, poluzuj odzież,
- oceń przytomność i oddech (ABC: drożność dróg oddechowych – oddech – krążenie),
- jeśli omdlenie trwa dłużej niż 1–2 minuty lub powtarza się – wezwij pomoc medyczną (112).
Nieprzytomny vs. nieprzytomny z brakiem oddechu
Najważniejsze różnicowanie ratownicze. Nieprzytomny, ale oddychający – ułóż w pozycji bezpiecznej, monitoruj oddech, wezwij pomoc. Nieprzytomny i nieoddychający (lub oddech nieprawidłowy, agonalny) – natychmiast rozpocznij RKO i poproś o AED.