Podstawy prawne udzielania pomocy

9 listopada 2026

Lekcja 1 · Zasady udzielania pierwszej pomocy

Podstawy prawne udzielania pomocy

Wprowadzenie

Obowiązek udzielania pierwszej pomocy oraz ochrona prawna ratującego są w Polsce uregulowane wieloma aktami prawnymi (stan na 2026 r.).

Kodeks karny

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 383, ze zm.)

Art. 162 § 1 KK — „Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.”

Art. 162 § 2 KK — „Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do której jest konieczne poddanie się zabiegowi lekarskiemu albo w warunkach, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.”

Art. 160 KK reguluje odpowiedzialność za narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia.

Kodeks pracy

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 277, ze zm.)

Art. 207¹ § 1 pkt 3 KP — pracodawca przekazuje pracownikom informacje o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy (imię i nazwisko, miejsce pracy, telefon)

Art. 209¹ KP — pracodawca zapewnia środki do udzielania pierwszej pomocy, wyznacza pracowników do tych działań oraz zapewnia łączność ze służbami zewnętrznymi (pogotowie, straż pożarna)

Art. 224 KP — przy działalności stwarzającej nagłe niebezpieczeństwo pracodawca zapewnia urządzenia i sprzęt ratowniczy oraz przeszkolone osoby do udzielania pomocy

Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym

Ustawa z dnia 8 września 2006 r. (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 141)

Art. 4 ustawy o PRM — „Kto zauważy osobę w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego (…) ma obowiązek niezwłocznego podjęcia działań zmierzających do skutecznego powiadomienia podmiotów ustawowo powołanych do niesienia pomocy.”

Art. 5 ust. 1 PRM — osoba udzielająca pierwszej pomocy korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych. Jest chroniona przed atakiem, znieważeniem czy stawianiem oporu — jak policjant czy strażak.

Art. 5 ust. 2 PRM — ratujący może poświęcić dobra osobiste i majątkowe innej osoby, jeżeli jest to niezbędne dla ratowania życia (wyważenie drzwi, rozcięcie ubrania, zniszczenie szyby auta).

Rozporządzenie ws. ogólnych przepisów BHP

Rozp. MPiPS z 26.09.1997 r. (tekst jednolity: Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650, ze zm., m.in. Dz.U. 2021 poz. 2088)

§ 44 — pracodawca zapewnia sprawnie funkcjonujący system pierwszej pomocy:

Punkty pierwszej pomocy w wydziałach o dużym zagrożeniu lub przy czynnikach szkodliwych

Apteczki w poszczególnych wydziałach

Liczbę, rozmieszczenie i wyposażenie ustala się w porozumieniu z lekarzem profilaktykiem

Obsługę punktów i apteczek powierza się przeszkolonym pracownikom (na każdej zmianie)

W widocznym miejscu — instrukcja udzielania pomocy i wykaz wyznaczonych pracowników

Apteczki muszą być oznakowane zgodnie z PN i łatwo dostępne

Rozporządzenie MEN — szkoły i placówki

Rozp. MEN z 31.10.2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 2140) nakłada na dyrektora obowiązek przeszkolenia wszystkich pracowników szkoły (nie tylko nauczycieli) z zakresu pierwszej pomocy.

Ochrona prawna ratującego — „w dobrej wierze”

Często pojawia się obawa: „Co jeśli zaszkodzę?”. W polskim porządku prawnym osoba udzielająca pomocy w dobrej wierze, działająca w granicach swojej wiedzy, jest chroniona:

art. 5 ustawy o PRM — status zbliżony do funkcjonariusza publicznego

art. 26 KK — stan wyższej konieczności (poświęcenie mniejszego dobra dla ratowania większego)

art. 27 KK — kontratyp eksperymentu

art. 162 § 1 in fine — jeśli ratujący nie mógł udzielić pomocy bez narażenia siebie, nie odpowiada karnie

Pamiętaj: nieudzielenie pomocy może być przestępstwem; udzielenie jej w dobrej wierze — nie. Lepiej działać niż stać.

Szybkie pytanie — Obowiązek udzielania pomocy

Jaka kara grozi za nieudzielenie pierwszej pomocy człowiekowi w bezpośrednim niebezpieczeństwie utraty życia?

Kara grzywny do 500 zł Pozbawienie wolności do lat 3 (art. 162 § 1 KK) Tylko nagana administracyjna Brak konsekwencji prawnych — pomoc jest dobrowolna