Schemat działania na miejscu wypadku

Każde zdarzenie wymaga uporządkowanego podejścia. Dzięki stałej kolejności kroków uczysz się reagować nawet pod silnym stresem. Schemat poniżej zgodny jest z aktualnymi wytycznymi ERC 2021 i polskim systemem PRM.

Krok 1. Bezpieczeństwo

Najpierw Twoje bezpieczeństwo, potem bezpieczeństwo świadków, dopiero na końcu poszkodowanego. Martwy ratownik nie pomoże nikomu.

• oceń otoczenie: ruch drogowy, prąd, ogień, gaz, dymy, niestabilne konstrukcje, zwierzęta, agresor,
• jeśli to wypadek drogowy – ustaw trójkąt ostrzegawczy (na autostradzie 100 m, na drodze ekspresowej 30–50 m, w terenie zabudowanym za pojazdem), włącz światła awaryjne, załóż kamizelkę odblaskową,
• jeśli widzisz zagrożenie, którego nie umiesz neutralizować (porażenie prądem wysokiego napięcia, pożar, gaz) – wycofaj się i czekaj na służby,
• załóż rękawiczki jednorazowe z apteczki – zawsze, gdy jest to możliwe (ochrona przed kontaktem z krwią/płynami ustrojowymi).

Krok 2. Ocena stanu poszkodowanego

Schemat AVPU (ocena świadomości):

• A – Alert – przytomny, w pełnym kontakcie,
• V – Voice – reaguje na głos,
• P – Pain – reaguje tylko na ból,
• U – Unresponsive – nie reaguje na żadne bodźce.

Praktycznie: podejdź, zapytaj głośno „Czy słyszysz mnie? Co się stało?”, delikatnie potrząśnij za ramiona. Jeśli brak reakcji – traktuj jako nieprzytomnego.

Krok 3. Drożność dróg oddechowych i ocena oddechu

U nieprzytomnego udrożnij drogi oddechowe rękoczynem czoło–żuchwa (jedna ręka na czole odchyla głowę, dwa palce drugiej ręki unoszą żuchwę). Następnie przez maksymalnie 10 sekund:

• Patrz – czy klatka piersiowa się unosi,
• Słuchaj – czy słyszysz oddech,
• Czuj – czy czujesz wydychane powietrze na policzku.

Pojedyncze, rzężące, bezładne ruchy oddechowe (oddech agonalny / gasping) traktuj jako brak oddechu. To jeden z najczęstszych błędów świadków – odraczanie RKO, bo „wydaje się, że oddycha”.

Krok 4. Wezwanie pomocy i wybór działania

Decyzja zależy od stanu poszkodowanego:

• Przytomny – ustal okoliczności, oceń obrażenia, zabezpiecz, wezwij pomoc jeśli sytuacja tego wymaga.
• Nieprzytomny, oddychający prawidłowo – ułóż w pozycji bezpiecznej, monitoruj oddech (kontroluj co 1 minutę), wezwij 112.
• Nieprzytomny, nieoddychający (lub oddech agonalny) – natychmiast wezwij pomoc (najlepiej krzyknij do innego świadka, by zadzwonił na 112 i przyniósł AED) i rozpocznij RKO.

Krok 5. RKO i AED

30 uciśnięć klatki piersiowej : 2 oddechy ratownicze. Częstość 100–120/min, głębokość 5–6 cm u dorosłego, ucisk w środku klatki piersiowej. Jeśli nie chcesz/nie możesz prowadzić oddechów ratowniczych – prowadź wyłącznie uciśnięcia bez przerw (compression-only CPR). Jak tylko AED jest dostępne – włącz i postępuj zgodnie z poleceniami głosowymi.

Krok 6. Przekazanie zespołowi ratownictwa

Po przybyciu zespołu ratownictwa przekaż zwięzłą informację: co się stało, kiedy, jaki był stan poszkodowanego, co zrobiłeś, jakie zmiany zauważyłeś. Schemat SAMPLE ułatwi Ci to:

• S – Symptoms (objawy),
• A – Allergies (alergie),
• M – Medications (leki),
• P – Past medical history (choroby przewlekłe),
• L – Last meal (ostatni posiłek/płyn),
• E – Events (okoliczności zdarzenia).

Najczęstsze błędy świadków

• nieoceniane bezpieczeństwa miejsca i wchodzenie w strefę zagrożenia (np. tory pod napięciem, pomieszczenie z gazem),
• opóźnianie wezwania 112 („może sam dojdzie do siebie”),
• mylenie oddechu agonalnego z prawidłowym oddechem,
• zbyt płytkie i wolne uciśnięcia klatki piersiowej,
• długie przerwy w uciśnięciach na rzecz oddechów ratowniczych lub szukania tętna.